• Možete li nam detaljnije objasniti šta u stvari znači Prostorni plan i u čemu se sastoji važnost ovog dokumenta?

Dalibor Bjelica, d.i.a.: Prostorni plan je dugoročni strateški dokument jedne teritorije. Planom se defi nišu globalni pravci razvoja, šema prostorne organizacije, kao i resursi potrebni za razvoj Republike Srpske. Takođe će poslužiti i kao osnova za izradu prostornih planova opština i drugih prostornih cjelina u okviru Srpske.

• Na koji način su projekti privrednog razvoja raspoređeni po oblastima Republike Srpske?

Dalibor Bjelica, d.i.a.: Osnovni koncept razvoja koji se koristio u Prostornom planu Republike je policentričan model razvoja i on se primjenjivao ne samo u oblasti privrede, nego i u svim ostalim oblastima. U Planu smo definisali osnovne osovine razvoja zajedno sa regionalnim centrima kao nosiocima (generatorima) razvoja. Primarne osovine razvoja na koje se vežu sekundarne osovine su u sjevernom dijelu RS na pravcu od Novog Grada do Bijeljine, zatim u istočnom dijelu RS se protežu dva pravca i to od Bijeljine do Istočnog Sarajeva i od Višegrada do Trebinja. Za razliku od prve etape PP RS, ovaj Plan je predvidio i primarnu osovinu razvoja u istočnom dijelu RS

Stručni tim za izradu Plana smatra da su prioriteti realizacije ovog Plana u sektoru infrastrukture. Za očekivati je da će najveće promjene biti i u sektorima energetike i drumskog saobraćaja. Planirano je povezivanje nekoliko većih gradova u sjevernom dijelu Republike Srpske – veza koja ide od Bijeljine do Novog Grada; zatim energetika koja će se zasnivati na značajnim energetskim potencijalima, prvenstveno na hidropotencijalu (Drina, Vrbas, Gornji horizonti), uglju i alternativnim energetskim izvorima (prije svega energija vjetra i biomase). Velika pažnja je posvećena i oblasti turizma – očuvanje životne sredine i kontrolisani turistički razvoj. Poseban prioritet treba staviti na razvoj nerazvijenih područja koja obuhvataju 24 opštine Republike Srpske. To su uglavnom pogranične ruralne opštine i one su prisutne u svim regijama u Republici.

• Da li prolongiranje usvajanja ovog dokumenta ima negativne posledice na njegov kvalitet i primene?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Ne. U toku procedure izrade i donošenja Plana, Urbanistički zavod je blisko sarađivao sa institucijama Vlade RS. U međuvremenu se formirala nova Vlada koja je donijela i nove programe. Htjeli smo da ti programi budu sastavni dio našeg dokumenta i zbog toga je i produžen rok. U tom periodu su se pojavile i neke druge inicijative koje bi mogle imati značaja za Republiku Srpsku.

• U kojoj meri i na koji način je na izradu Plana uticao rat koji se u skorije vreme zbio na ovim prostorima?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.:  Za 2008. godinu planiramo nastavak rada na tekućim poslovima, među kojima se nalazi nekoliko značajnih projekata koji će, svakako, obilježiti tekuću godinu. To su Studija integralnog ruralnog razvoja na području kanjona Vrbasa i platoa Manjače, Studija saobraćaja na urbanom području Banjaluke, Urbanistički plan Banjaluke, Prostorni plan Grada Istočno Sarajevo, Prostorni plan Prijedora, Projektna i planska dokumentacija za izgradnju Autoputa VC na dionici od Johovca do Doboja Jug i td.  Nastavljajući izražen pozitivan trend u kvalitetu i profesionalnom nivou izrade dokumentacije i usluga nastojaćemo neprekidno ulagati napore ka poboljšanjima u svim segmentima poslovanja, na zadovoljstvo svih korisnika naših usluga, ali i zaposlenih.

• Na koji način su tranzicijski problemi i prelazak na novi društveni poredak imali uticaja na donošenje Prostornog plana i izmene u njegovim projektima?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Pa, mogu reći da je to i osnovni preduslov za pristupanje izradi ovakvog dokumenta. Svjesni smo da se kompletna politička i ekonomska situacija promijenila, a samim tim je i došlo do promjena u načinu planiranja.
Nema više tzv. “socijalističkog planiranja”, planske privrede, investicionih fondova kakvi su postojali prije devedesetih. Takođe je bitno naglasiti da sad u planiranju postoji “viši nivo demokratije”, javnost je više uključena u sam proces donošenja planova, a i planovi su znatno fleksibilniji.

• Šta je sve obuhvaćeno njime i u kojoj meri se poštuju prirodni resursi?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Sadržaj i struktura Prostornog plana je određena Pravilnikom o sadržaju planova koji je objavljen u Službenom glasniku RS 2003. godine (07/03). Veliki je broj oblasti koje se obrađuju u Planu od kojih možemo izdvojiti značajnije; stanovništvo, stanovanje, sistem i mreža naselja, privredne djelatnosti, javne službe i druge društvene djelatnosti, infrastruktura, te oblast zaštite životne sredine. Poštujući principe održivog razvoja Plan se u velikoj mjeri bavio zaštitom prirodnih resursa, te njihovim racionalnim korištenjem što je i posebno naznačeno u odredbama i smjernicama za provođenje Plana.

• U kojoj meri su nasleđeni problemi (kao što je usklađivanje propisa sa evropskim standardima, uklanjanje administrativnih barijera, nesređena prostorno - planska dokumentacija) usporili izradu Prostornog plana i na koji način?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: U toku izrade ovog dokumenta poštovana je obaveza vezana za usklađivanje ovog Plana sa drugim razvojnim dokumentima. Prostorni plan RS je usklađen sa:

evropskim dokumentima prostornog uređenja (Osnovni principi održivog razvoja evropskog kontineta, Perspektiva prostornog razvoja EU), prostornim planovima susjednih država (Prostorni plan Republike Srbije, Prostorni plan Republike Crne Gore i Strategija prostornog uređenja Republike Hrvatske), te sektorskim strategijama i planovima u okviru Republike Srpske i Bosne i Hercegovine.

Nažalost, uveliko je otežalo izradu ovog Plana nepostojanje Strategije razvoja Republike Srpske, te Prostornog plana Federacije Bosne i Hercegovine.Drugi značajniji problemi sa kojima smo se susreli na početku izrade ovog dokumenta je i nedostatak podataka o stanovništvu (u Bosni i Hercegovini nije sproveden popis stanovništva, pa smo koristili podatke iz 1991. godine, a za neke oblasti - npr. stanovanje čak iz 1981. godine); podaci o privrednim organizacijama i ukupnom stanju privrede, nedostatak velikog broja sektorskih analiza i strategija.

• Da li su ovim planom usaglašene kontrolne mere praćenja i izvođenja pojedinačnih projekata i kaznene norme koje bi usledile ukoliko dođe dokršenja zakonskih propisa?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Prostorni plan nema karakter sankcionisanja neke pojave ili procesa u prostoru; može samo da definiše odredbe i smjernice za sprovođenje planskih rješenja. U tekstualnom dijelu Plana je i naglašeno da bi trebalo da se donesu određeni dokumenti do kraja 2015. godine zajedno sa etapnostima izrade, a takođe i da se formira koordinaciono tijelo koje bi pratilo implementaciju Plana.
To se prvenstveno odnosi na strategije razvoja (uopšteno), stambenu politiku, strategije razvoja iz oblasti privrede (šumarstvo, industrija, energetika, turizam), infrastrukture (željeznička infrastruktura, energetska infrastruktura, elimi-nacija komunalnog siromaštva) i zaštite životne sredine.

• U kojoj meri su došli do izražaja vodeći principi za održiv prostorni razvoj kao što je povezivanje urbanih i ruralnih područja, unapređivanje teritorijalne povezanosti i pristup razvoju informacija?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Već je spomenuto da je policentričan razvoj bio osnovni model i da su ispoštovani principi.

• Da li se povećava vrednost prirodnih resursa, prirodnog i kulturnog nasleđa?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Čim stavimo nešto pod zaštitu njegova vrijednost se povećava, tj. kada definišemo određenu namjenu površina povećava se vrijednost zemljišta (u zavisnosti za šta je namijenjeno).
Glavni razlog osnivanja zaštićenih područja je očuvanje nekog tipa biofizičkog procesa ili stanja kao što su divlja populacija, sredina, prirodni pejzaži ili kulturno - istorijske vrijednosti.
Potencijalne koristi od zaštite prirodnog i kulturno - istorijskog naslijeđa su:

• očuvanje biodiverziteta,
• očuvanje i vrednovanje kulturno - istorijskih dobara,
• stvaranje ekonomskih vrijednosti kroz razvoj turizma,
• obrazovne i naučno - istraživačke koristi itd.

• Koliko je razvoj, očuvanje i iskorišćenje energetskih resursa zastupljeno ovim Planom?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Što se tiče energetike, osnovna opredjeljenja Plana su: da resursima treba gazdovati racionalno, da treba raditi na povećanju energetske efi kasnosti u oblasti industrije, saobraćaja, stanogradnje, da treba učiniti prve korake u razvoju alternativnih energija i da težište sektora treba staviti na obnovljive domaće i jeftine strane energije.

Činjenica je da u proizvodnji električne energije u Republici Srpskoj dominira hidroenergija sa oko 55 % ukupne proizvodnje struje, dok 45 % otpada na termo – elektrane. Osnovu razvoja hidroenergetike u narednom periodu činiće HE Krupa i HE Banja Luka – niska ili umjesto njih HE Banja Luka – srednja na Vrbasu, hidroelektrane u slivu Trebišnjice (Gornji Horizonti), HE Buk Bijela na Drini, te ostale elektrane na Drini. U horizontu Plana će se graditi i drugi blok TE Ugljevik, TE Stanari, te povećati energetski kapaciteti TE Gacko.

• Da li je razrađen projekat razvoja turizma u skladu sa prirodnim potencijalima, kao što je izgradnja sportsko - rekreativnih terena, ulaganje u seoski turizam, zaštita spomenika kulture i negovanje istorije i tradicije?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Turizam i ugostiteljstvo bi u planskom horizontu trebali imati daleko veći značaj nego u dosadašnjem periodu. Postojeća i planirana zaštićena prirodna područja (nacionalni parkovi, parkovi prirode, zaštićeni predjeli, itd.), kulturno nasljeđe (arheološki lokaliteti, graditeljsko nasljeđe) zajedno sa rijekama (Drina, Vrbas, Una, Pliva...), planinama (Jahorina, Romanija, Orjen, Zelengora...) i infrastrukturnim koridorima predstavljaju dobru osnovu za razvoj različitih grana turizma; od seoskog i eko – turizma, zimskog i planinskog do nautičkog, tranzitnog i kulturno – istorijskog turizma. Možemo reći da su turistički potencijali relativno ravnomjerno raspoređeni na teritoriji Republike i definisano je osam turističkih zona.

• Da li su razrađene metode ograničenja prirodnih uticaja i zaštite od prirodnih katastrofa (poplava, zemoljotresa, požara i slično)?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Da, jer je zaštita od elementarnih nepogoda, tehničkih opasnosti i ratnih dejstava sastavni dio Prostornog plana. Kao posljedica ratnih dešavanja, jedan od velikih problema sa kojim se suočava Republika Srpska i Federacija je postojanje minskih polja.

Do kraja planskog perioda 2015. godine, je i predviđeno, u saradnji sa BHMAC – om, razminiranje oko 80 % minskih polja, te smanjenje sumnjivih minskih površina. Prioritet treba dati najugroženijim opštinama: Doboju, Tesliću, Šamcu, Petrovu, Zvorniku, Srebrenici itd. Takođe, dovođenje u funkcionalno stanje sistem zaštite od poplava na rijekama (koji je tokom rata pretrpio oštećenja) i izgradnja novih sistema zaštite za površine i komunikacije koje su izložene plavljenju. Druge planske mjere bi bile: striktna primjena propisa o aseizmičnoj gradnji, zabrana izgradnje stambenih i privrednih objekata na prostorima sa visokim hazardom od klizišta, regulacija vodotoka, striktna primjena protivpožarnih propisa, izgradnja novih namjenskih skloništa osnovne zaštite itd.

• Da li su i u kojoj meri stavljeni pod zaštitu nacionalni parkovi, pejzažni predeli i prirodni rezervati?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Ono što se smatra optimalnim, kada je priroda Republike Srpske u pitanju, je stavljanje pod zaštitu oko 15 – 20 % njene ukupne površine. Takođe je potrebno izraditi kategorizaciju ugroženosti prirodnog nasljeđa i tzv. crvenih lista ugroženih vrsta flore, faune i gljiva jer je ovaj prostor izuzetno bogat različitim i rijetkim vrstama, a mnogima od njih prijeti nestajanje. Predviđeno je ovim Planom:

• 9 Nacionalnih parkova (Sutjeska, Kozara, Treskavica i kanjon Bistrice, Lastva – Orjen, Maglić i Zelengora, kanjon Tare-dio, kanjon Drine i Sušice, Ozren, Vitorog),
• 14 regionalnih parkova (parkova prirode),
• 102 rekreaciona, kulturna, naučna i druga zaštićena predjela,
• 10 prirodnih rezervata i
• 13 memorijalnih parkova i spomenika.

• Koliko su Prostornim planom zastupljeni projekti razvoja poljoprivrede i stočarstva?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.:  S obzirom na prirodne uslove i činjenicu da oko 60 % stanovništva direktno i indirektno živi od toga, mogu napomenuti da poljoprivreda i šumarstvo imaju značajnu ulogu u privredi Srpske. Primarni zadatak je očuvanje i najbolje moguće korištenje poljoprivrednog zemljišta kao resursa i to, prije svega, najkvalitetnijeg zemljišta. Potrebno je spriječiti konverziju poljoprivrednog zemljišta u građevinsko, kao i sanirati erozijom zahvaćena zemljišta brdsko – planinskog po-dručja. Poljoprivreda Republike ne zadovoljava potrebe stanovništva u proizvodnji žitarica, voća, povrća, stoke i preporuka je da se organizuje proizvodnja koja bi u što kraćoj mjeri pokrila potrebe stanovništva, a onda i jednim dijelom orijentisala ka izvozu – šljiva i grožđe. Isto tako, mogao bi se i značajno povećati tov goveda i ovaca, proizvodnja ribe, te obim proizvodnje u pčelarstvu.
Poljoprivredna proizvodnja će se transformisati u pravcu intenzifikacije na jednoj strani (sjeverni dio), a na drugoj strani do proizvodnje organske hrane sa naglašenim geografskim porijeklom (istočni dio).
                                                            

• U kojoj meri je ovim Planom predviđena obnova i izgradnja škola, bolnica i i dečijih vrtića?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Društveno-ekonomska i politička dešavanja zadnje dvije decenije su uticala i na društvenu infrastrukturu. Usljed velikih prirodnih i migratornih kretanja stanovništva javila se potreba za promjenama u prostornom rasporedu i kapacitetu javnih službi.
U narednom periodu se očekuje povećanje broja djece koja će biti obuhvaćena predškolskim vaspitanjem i obrazovanjem, te je planirana izgradnja vrtića u opštinskim centrima gdje se javila potreba (Ribnik, Pelagićevo, Petrovo, Istočno Novo Sarajevo i Istočna Ilidža).
Što se tiče osnovnog obrazovanja, do 2015. godine potrebno je izgraditi oko 20 – tak škola da bi se stvorili uslovi za rad u jednoj smjeni sa organizacijom cjelodnevnog boravka u školi (Banja Luka, Sarajevo, Gradiška, Pale, Zvornik, Bijeljina, Novi Grad, Janja, Jezero,...).
Potrebno je izgraditi i 7 novih objekata da bi se obezbijedio 100 % - ni obuhvat djece srednjim obrazovanjem (Banja Luka, Lukavica, Bijeljina, Pale), kao i izgraditi đačke domove u Lukavici, Palama, Zvorniku, Foči, Bijeljini i još nekim gradovima.
Što se tiče visokog obrazovanja, planirani su novi objekti fakulteta u Zvorniku, Palama, Bijeljini i Doboju, kao i izgradnja 3 studentska doma u Banja Luci i po jedan u Foči, Doboju, Bijeljini i Prijedoru.
Svi objekti o kojima sam govorio su u okviru javnog sektora. Što se tiče zdravstvene zaštite, po mišljenju našeg tima, sistem objekata zdravstvene zaštite je formiran. Teritorija Republike je dobro pokrivena zdravstvenim institucijama, od nivoa doma zdravlja pa na više, i ona se neće mijenjati. Mijenjaće se samo pojedinačni objekti – dogradnjom, adaptacijom ili materijalna i kadrovska opremljenost.

• U kojoj meri je zastupljena izgradnja i obnova drumskog, železničkog i vazdušnog saobraćaja kao i iskorišćenost plovnih reka?

 Dalibor Bjelica, d.i.a.: Velika pažnja je posvećena pitanju infrastrukture, jer je ona jedan od osnovnih faktora razvoja.

Pored rekonstrukcije i sanacije postojeće putne mreže, predviđena je i izgradnja autoputa od Bijeljine do Novog Grada, od Banja Luke prema Kupresu; brzog puta od Istočnog Sarajeva do Višegrada (veza prema Srbiji), te brzog puta iz pravca Stoca preko Ljubinja i Trebinja do Crne Gore. Što se tiče željezničkog saobraćaja, uz sanaciju i osposobljavanje željezničke infrastrukture, predviđena je i izgradnja željezničke pruge Banja Luka – Gradiška, zatim Bijeljina – Brčko – Šamac, povezivanje Broda željeznicom (Brod – Podnovlje – Derventa – Koprivna).

Planirano je iz oblasti vodnog saobraćaja;

• čišćenje korita i uređenje rijeke Save za normalnu plovidbu od Jasenovca do Beograda, kao i
• započeti pripremne radnje na rezervaciji donjih dijelova vodotoka za provođenje mjera regulacije i izgradnje hidrotehničkih objekata za plovidbu (Drina, Bosna, Una, Vrbas).

Takođe se govori o izgradnji luka u Brodu i Gradišci, kao i pristaništa u većem broju opština.
Iz oblasti vazdušnog saobraćaja planirano je modernizovati i rekonstruisati postojeći međunarodni aerodrom Mahovljani (Banja Luka), kao i izgradnju aerodroma Trebinje na lokaciji Zupci i aerodroma “Istočno Sarajevo’’ na Sokocu (Glasinačko polje).

• Izdvojite najbitnije projekte planirane Prostornim planom koji će značajno podići kvalitet življenja u Republici Srpskoj?

Dalibor Bjelica, d.i.a.: Svi projekti predviđeni Prostornim planom imaju razvojnu funkciju i doprinijeće poboljšanju kvaliteta života i nivoa standarda, kao što su projekti iz oblasti izgradnje:

• saobraćajne infrastrukture (autoputevi, brze ceste i magistralni putevi),
• elektroenergetske infrastrukture (hidroelektrane),
• energetske infrastrukture (gasovod),
• objekti društvene infrastrukture (obrazovanje, kultura);zatim,
• projekti u oblasti razvoja sljedećih privrednih djelatnosti;
• poljoprivrede,
• šumarstva,
• energetike,
• industrije (industrija zasnovana na prirodnim resursima i propulzivne industrijske grane koje imaju visok nivo tražnje na domaćem i inostranom tržištu - prehrambena, drvna industrija, metalo - prerađivačka industrija, itd.) koja ima manji negativan uticaj na životnu sredinu, kao i turizma i ugostiteljstva.

• Da li imate dovoljan broj stručnjaka za realizaciju Prostornog plana?

Dalibor Bjelica, d.i.a.:  Za implementaciju Prostornog plana RS su zadužena resorna ministarstva Vlade RS, lokalne uprave i nadležne institucije.

• Možete li nam nabrojati vodeće ljude koji rade na ovom projektu i njihova zaduženja?

Dalibor Bjelica, d.i.a.:   Na izradi Prostornog plana Republike je učestvovao veliki broj ljudi iz Urbanističkog zavoda, ali i iz drugih institucija. Za rukovodioce Plana su izabrani prof. dr Milan Bursać sa Geografskog instituta ‘’Jovan Cvijić’’ pri Srpskoj akademiji nauka i umjetnosti iz Beograda i Branko Bojović sa Instituta za arhitekturu i urbanizam Srbije iz Beograda.